Commentaar

De voorstellen om de CO2-markt aan te passen of helemaal om te gooien vliegen je de laatste weken om de oren. Is dat nou wel zo verstandig? Gaat het zo slecht met de CO2-markt? Laten we eens een aantal recente pleidooien langslopen.

ECN-Onderzoeker Remco Ybema vindt dat de CO2-prijs niet stabiel genoeg is en de CO2-markt te onrustig is om Nederland vaart te laten maken met de koolstofarme economie en waardoor groene doelstellingen niet gehaald worden. Hij stelt de oprichting van een Europese Centrale Koolstofbank voor die emissierechten koopt en verkoopt om schommelingen in de prijs tegen houden. Ybema heeft hierbij de Roadmap for 2050 in het achterhoofd, van de European Climate Foundation. ECN is bij dat initiatief betrokken. De Foundation wil een Europese klimaatneutrale energievoorziening waarbij de CO2-uitstoot in 2050 met 80% is verminderd.

Ook de Europese Commissie heeft wel wat op het huidige emissierechtensysteem aan te merken. Zij wil niet meer dat China en India hun goedkope CDM-credits op de CO2-markt slijten. Verder wil de Commissie de energieheffing duurder maken voor stroom opgewekt met fossiele brandstoffen; waarmee wind- en zonnestroom goedkoper wordt. Tot slot heeft EU-lidstaat Frankrijk een nationale CO2-heffing voorgesteld en een Europese grensheffing (border tax adjustment) voor import van goederen uit concurrerende landen als de VS, China en India.

Veel van deze voorstellen stranden en dat is ook terecht, want er komt goed nieuws over de CO2-markt uit Kopenhagen. Het Europees Milieuagentschap aldaar heeft gerapporteerd dat circa de helft van de CO2-reducties in 2008 was veroorzaakt door het emissiehandelssysteem; de andere door de crisis. Want 60 Mton CO2 werd in 2008 bespaard door energiebedrijven, omdat de CO2-prijs op kolenstroom het stoken van het schonere gas gedurende de zomer goedkoper maakte. Ook in 2005 en 2006 maakten energie-bedrijven een dergelijke switch (110 Mton CO2-besparing).

Een koolstofbank is in elk geval niet nodig. Er zijn al market makers die kopen bij een daling van de prijs (het 'banken', zie kader hiernaast). De afgelopen jaren was de lage CO2-prijs juist louterend voor bedrijven die in de crisis zaten, terwijl de CO2-plafonds wel werden gehaald. De veilingen vanaf 2012 zorgen al voor een regelmatig aanbod van emissierechten op de CO2-markt.

En dan nog. Een bank die emissierechten moet kopen om de CO2-prijs naar een bepaald niveau te drijven en emissierechten moet verkopen als de CO2-prijs te hoog is, doet dat uiteraard niet vanuit commerciële overwegingen. Dat zal zo'n koolstofbank alleen doen als ze daar van de overheid 'speelgeld' krijgt. Dat kost dus belastinggeld.

De meeste van de besproken voorstellen zetten de emissiemarkt op de schop en ondergraven juist haar effectiviteit. En waar er in de EU kennelijk te weinig draagvlak is om eenzijdig de CO2-doelen voor 2020 te verhogen van 20% naar 30% reductie van CO2 in 2020 ten opzichte van 1990 denk ik niet dat de EU bereid is om dat dan wel via de achterdeur via de 'instrumenten-route' te doen.

Het zou ook onverstandig zijn: de besproken voorstellen maken het juist problematisch om een level playing field te bereiken met een mondiale CO2-markt:

• Je moet niet veel focussen op duurzame energie in Nederland zelf. De EU heeft immers een Europese CO2- en duurzame energie-doelstelling. Europa raakt steeds meer geïntegreerd en het is verstandiger duurzame energie daar te plannen waar het haalbaar en het goedkoopste is;

• Je moet niet te rigide de Europese CO2-markt bewaken en focussen op een hoge CO2-prijs die een switch van kolen naar gas mogelijk maakt (EUR 40 per ton CO2) of CO2-opslag bij energiecentrales rendabel maakt (EUR 60 per ton CO2). Het is belangrijk de CO2-markt te koppelen aan die van de markt van Amerikaanse Staten of het aankomende federale systeem: en daar zullen ze in de VS niet in geïnteresseerd zijn als de begin-prijs hoger dan EUR 20 per ton. Het wetsvoorstel dat Senatoren Kerry en Lieberman -de American Power Act- in mei hebben gepresenteerd kent een prijsvloer vanaf 2013 van EUR 10 en een prijsplafond in 2013 van EUR 20 per ton CO2.

• Je moet niet alleen naar de energiesector en CO2 kijken. CO2-afvang en overdracht met gebruikmaking van restwarmte bij de industrie (kunstmest, staal, chemie, raffinage) is haalbaar met een CO2-prijs vanaf 20 EUR. In de landbouw zijn veel reducties bij methaan en N2O te bereiken. En de CO2-markt kan de tropische ontbossing –17% van de mondiale emissies– voor de helft reduceren tegen een CO2-prijs beneden de EUR 20. Het is eigenlijk pervers goedkopere opties buiten de markt te houden om de investeringen in eigen land hoog te houden.

Energiebedrijven die nú hun vermogen en risico inzetten -met bijvoorbeeld CO2-opslag- zien hun investeringen later terug, als de CO2-doelen en de CO2-prijs verder aantrekken. Subsidie voor duurzaam en voor CO2-opslag vullen de CO2-markt niet aan, maar zorgen er juist voor dat de CO2-prijs laag blijft. Het lastige met klimaatbeleid is de opeenhoping van doelstellingen: als je naast CO2-reductie ook besparing, biobrandstof-bijstook en duurzaam verplicht maakt, werkt de CO2-markt niet optimaal.