Commentaar

Een opvallend relaas was in The Guardian vorige week (30 januari) op te tekenen uit de mond van de chef van EDF: "Carbon trading may be the new sub-prime". Hij vindt de CO2-prijs te laag geworden en wil dat regeringen ingrijpen. Gaat er iets mis met CO2-beleid? Moet er inderdaad ingegrepen worden?

CO2-prijs en de handel
Het is opvallend dat het deze kreet afkomstig is van een energiebedrijf. De traders daar zitten bovenop de markten en handelen elke dag. De energiebedrijven hebben de afgelopen jaren windfall profits gemaakt door de prijs van de gratis verkregen emissierechten bij de elektriciteitsprijs op te tellen. RWE bijvoorbeeld heeft waarschijnlijk van 2005-2007 EUR 5 mrd verdiend aan de handel in emissierechten. Pointcarbon rekende voor het WNF uit dat de Europese energiebedrijven de komende jaren bij een emissierecht-prijs van EUR 20 meer dan EUR 20 mrd gaan opstrijken. Bij een prijs van EUR 10 wordt dat dus nog altijd EUR 10 mrd.

Voor Nederlandse bedrijven is dat veel minder, omdat die een windfall profit korting krijgen: ze moeten 15% van de emissierechten weer inleveren. Ze zijn hier trouwens tegen in beroep gegaan bij de Raad van State; in het najaar wordt het oordeel verwacht. Vanaf 2013 hebben energiebedrijven geen windfall profits meer; ze moeten dan wel kosten maken omdat er geen emissierechten meer gratis toegekend worden.

Het is opvallend dat het EDF is die klaagt. Want met zijn kerncentrales in Frankrijk heeft het concern immers zeer weinig CO2-kosten. Maar EDF spint juist garen bij een hoge CO2-prijs, omdat het dan zijn stroom duurder kan verkopen terwijl de CO2-kosten niet toenemen.

CO2-prijs en het klimaat
Er wordt ook wel gezegd dat een lage CO2-prijs slecht is voor het klimaatbeleid omdat innovatieve investeringen niet lonend zijn en uitblijven. Of er wordt gezegd dat de CO2-doelstellingen gehaald worden zonder dat het klimaat er iets mee opschiet, door juist nu emissierechten tegen een lage prijs op te kopen.

Het emissiehandelsysteem is ontworpen om zekerheid te hebben over het halen van de CO2-reducties, door emissierechten schaars te maken en de markt de distributie van de kosten te laten verzorgen. Het zou kunnen zijn dat CO2-handel duurzame energie bevordert of CO2-opslag of waterstof stimuleert en rendabel maakt. Maar misschien ook niet. Er moet altijd een kosten- en batenanalyse aan vooraf gaan.

Als de schaarste aan emissierechten beperkt is, zoals nu, omdat er door de economische neergang minder consumptie en productie en ook minder CO2-emissies zijn, daalt de CO2-prijs. Dat betekent dat de benodigde klimaatreducties met minder kosten behaald kunnen worden. Het is nu interessanter om tropische ontbossing (20% van de mondiale CO2-emissies) te helpen tegen te gaan; onder de EUR 10 per ton is al veel te reduceren. In december worden er onder het Klimaatverdrag afspraken gemaakt, waardoor je voor investeringen om ontbossing te voorkomen CO2-credits kunt ontvangen. Je zou toch gek zijn als je dat zou laten.

Innovatieve investeringen in CO2-opslag en grote zonneschalen in de woestijn worden nu uitgesteld. Maar we hebben nu ook meer tijd voor klimaatmaatregelen, omdat de emissies veel lager zijn. Uitstel van investeringen kan CO2-opslag bijvoorbeeld goedkoper maken, omdat er dan meer tijd is voor onderzoek en testen. En op de langere termijn wordt de CO2-prijs door dit uitstel van schone investeringen juist weer hoger, wat de investeringen dan ook rendabel maakt. Er is op dit moment ook geen geld beschikbaar om een centrale met CO2-opslag te bouwen; bovendien zou dat de stroomkosten onevenredig duur maken.

De huidige lage emissieprijs maakt het voor de VS interessanter hun aankomende emissiehandelssysteem te koppelen aan de EU. Want met een CO2-prijs van EUR 40-50, die de Europese Commissie zich als doel had gesteld, was de VS daar niet zo happig op geweest

Moet er ingegrepen worden?
Altijd hoor je klachten over het CO2-handelssysteem als de CO2-prijs erg hoog of erg laag komt te staan. Maar de markt en de vraag en aanbod bepalen de prijs. Bij een tekort neemt de prijs toe; bij een overschot neemt hij af. Het enige dat energiebedrijven moeten doen, is een verstandige emissiehandelstrategie opzetten. En dat lukt het ene moment wel en het andere niet. Er zijn altijd voorzichtige handelaren en speculanten; winners en losers.

In mijn columns in 2005 en 2006, toen de CO2-prijs op EUR 30 piekte, riep ik energiehandelaren op om niet tegen de hoogste CO2-prijs emissierechten aan te schaffen, omdat dat de stroomprijs onnodig hoger maakt, terwijl de CO2-prijs kon zakken, gezien het totale tekort in de 2005-2007 fase. Energiebedrijven namen toen toch de gok en stroomprijzen stegen. Medio 2006 en in 2007 daalde de CO2-prijs uiteindelijk tot EUR 0,10. Het resterende overschot in 2007 kon niet meegenomen worden (banking) naar 2008. Ook toen spinden energiebedrijven in onder meer het Verenigd Koninkrijk en Spanje garen bij deze bodemprijs: tegen minimale kosten konden ze eventuele tekorten aanvullen

De huidige prijsval heeft niemand kunnen voorspellen. Vanaf september 2008 is er 50% van de prijs afgegaan. De prijs van een ton CO2 is op EUR 11 gekomen. Eén keer eerder lag de emissierechtenprijs voor de tweede fase (2008-2012) zo laag; namelijk in februari 2007. Door ervaring met het overschot in de eerste proeffase 2005-2007 had de Europese Commissie gezorgd voor een significant tekort aan emissierechten in de tweede fase: er wordt aan bedrijven 5% minder toegekend dan men in 2005 aan CO2-emissies had. Maximaal 200 mln ton, om preciezer te zijn, zou het tekort zijn, wat een CO2-prijs van EUR 30-40 rechtvaardigt, afhankelijk van de economische groei.

Maar dat tekort is vanaf september 2008 in korte tijd drastisch geslonken. Fortis Bank en New Carbon Finance schatten nu in dat er nog wel een tekort is, van zo'n 50 tot 80 mln ton per jaar. Ze verwachten een CO2-prijs van EUR 20 in deze periode en een prijs van rond de EUR 30 is mogelijk vanaf 2012.

Maar de CO2-prijs in 2009 kan zelfs nog verder zakken. Want door de huidige aanhoudende economische malaise zijn bedrijven, die in februari hun nieuwe emissierechten voor 2009 op hun rekening krijgen, wellicht weer geneigd hun overschot aan emissierechten zo snel mogelijk te cashen, waardoor er weer een neerwaartse druk op de CO2-prijs komt. Dat gaat bijvoorbeeld op voor de staalsector met zijn dalende productie.

In mei 2009 worden de geverifieerde emissiecijfers van de bedrijven over 2008 gepubliceerd: dan weten we meer over de tekorten in 2009. En we weten dan ook of het Obama met de VS menens is met het klimaatbeleid en of er kans is op een mondiale CO2-markt en CO2-afspraken voor 2020 en 2050. Dat zou de markt wat meer zekerheid moeten bieden.

CO2-handelsysteem biedt juist zekerheid
Dat is ook eigenlijk hetgeen waar de EDF-baas op aanslaat. Vincent de Rivaz, bestuursvoorzitter van het Franse energieconcern, roept in het artikel in de Guardian Europese politici op het emissiehandelsysteem te herzien. Hij wil duidelijkheid over de prijs van kooldioxide: "We like certainty about a carbon price. The carbon price has to become simple and not become a new type of sub-prime tool which will be diverted from what is its initial purpose: to encourage real investment in real low-carbon technology."

Mogelijk hebben zijn handelaren tegen –naar we nu weten– te hoge prijzen gekocht. Maar de huidige lage prijs maakt het voor EDF weer interessant extra emissierechten in te kopen, omdat de prijs later weer omhoog gaat en er vanaf 2013 sowieso een veiling komt voor energiebedrijven en men 100% van de emissierechten moet kopen (in Oost-Europa iets later). Dus ook nu geldt voor EDF: pas je emissiehandelstrategie zo goed mogelijk aan. Want als er nu overheidsingrijpen komt, benadeel je weer anderen die baat hebben bij een lage prijs.

Hilarisch is eigenlijk dat het Europees Parlement, onder druk van het bedrijfsleven, een noodrem voor de CO2-markt heeft afgesproken: als de CO2-prijs na 2013 gedurende langer dan een half jaar driekeer zo hoog is als de gemiddelde CO2-prijs in twee voorafgaande jaren en dit niet te wijten is aan gewone marktomstandigheden, kan een speciaal Comité maatregelen nemen. Dat comité kan bijvoorbeeld besluiten eerder te gaan veilen of landen toe te staan 25% van de reserve te veilen. Een noodrem voor een lage prijs zit er niet in. Er zijn juist meer kostenbeperkende maatregelen genomen, zoals het gebruik van meer CDM-offsets.

Jos Delbeke, plaatsvervangend DG van de Milieudepartement van de Europese Commissie schreeft vorige week in Carbon Market Europe tegen overheidsingrijpen op de CO2-markt te zijn. De EU heeft in december besloten dat er voor bedrijven in Europa overal dezelfde CO2-plafonds komen en dat de emissieruimte van 2013 tot en met 2020 elk jaar met 1,74% afneemt. Dat is de zekerheid die regeringen kunnen bieden. Bedrijven dienen hier hun strategie op aan te passen.