Commentaar

Natuurlijk, wat zouden milieuministers anders willen, dan bedrijven, die momenteel tot 2012 de emissierechten gratis toegekend krijgen, ervoor te laten betalen. De vervuiler behoort per slot van rekening te betalen voor zijn emissies en de schatkist kan wel wat aanvulling gebruiken, met al die garanties voor banken. De Milieucommissie van het Europees parlement stemde 7 oktober ook voor, maar die ziet graag de helft al weer uitgegeven voor klimaatbescherming van ontwikkelingslanden en de rest voor klimaatmaatregelen in eigen huis.

De Nederlandse regering heeft al aangegeven zelf te willen bepalen waar de opbrengst van de veiling naar toe gaat. En dat gaat in 2013 om EUR 1,5 mrd en in 2012 wellicht om EUR 3 mrd. In mijn vorige column (zie hier) gaf ik al aan dat veiling voor de industrie niet echt nodig is en dat er alternatieven zijn. Maar is er nu eigenlijk al een besluit genomen over veiling?

Het gaat hier om een omvattend klimaat- en energiepakket dat in januari is voorgesteld door de Europese Commissie en dat 2013 in moet gaan. Het bestaat uit een aantal onderdelen:

 een klimaatdoelstelling van 20% reductie in 2020 die opgetrokken wordt tot 30% als de Klimaattop in 2009 een nieuw Klimaatakkoord overeenkomt;

 uitbreiding en aanscherping van het Europees emissiehandelssysteem vanaf 2013, met 100% veiling voor de energiesector en voor de industrie 20% oplopend tot 100% in 2020;

 een reductiedoelstelling voor de sectoren en bedrijven die niet onder emissiehandel vallen: waaronder landbouw en verkeer;

 een richtlijn om CO2-opslag in de EU toe te staan en te stimuleren.

Ondanks krantenkoppen die aangeven dat veiling onafwendbaar is, is het zover nog niet. De energiebedrijven in West-Europa trekken het boetekleed aan, vanwege de geïnde windfall profits door de gratis verkregen emissierechten in 2005 tot 2007 in de energierekening door te rekenen. Ze accepteren dat ze vanaf 2013 alle benodigde emissierechten zullen moeten kopen op een veiling. Deze kosten komen toch op de stroomnota.

Maar dat geldt niet voor Oost-Europa. Met name Polen en Tsjechië gesteund door Bulgarije, Hongarije, Griekenland, Roemenië en Slowakije verzetten zich hier tegen en pleiten voor een deel gratis emissierechten. Volledige veiling maakt de stroom te duur voor de burgers, stellen zij, er is weinig mogelijkheid te switchen van kolen naar iets anders en het maakt deze landen weer afhankelijk van Rusland voor stroomleveranties.

De Poolse regering stelt dat de stroomprijs, door met name hoge CO2-kosten voor kolen, wel met 100-300% kan stijgen. Polen gaat er van uit dat ze met deze groep het klimaat- en energiepakket kan blokkeren.

Dan de industrie. Het verzet van Europese bedrijven ertegen neemt steeds meer toe. Met name mondiaal concurrerende sectoren als olieraffinage, chemie, staal, aluminium en cement zien het niet zitten op een veiling voor miljoenen emissierechten te moeten kopen, terwijl de emissie bij de concurrentie, die geen CO2-kosten heeft, juist toeneemt.

Men reserveert het geld liever voor eigen bedrijf voor milieu-investeringen. Vooral de Duitse de Franse regering heeft zich de afgelopen maand echter sterk gemaakt voor een soepeler beleid ten aanzien van de industrie en af te zien van veiling van rechten door die industrie.

De Europese Commissie stelt voor in 2011 te beslissen of en voor welke sectoren er concurrentieproblemen dreigen en welke maatregelen daartegen genomen moeten worden, variërend van alsnog een deel gratis emissierechten verlenen tot het nemen van beschermende maatregelen aan de grens (border tax adjustments) of het vragen van emissierechten aan importeurs.

De Milieucommissie van het EP ziet het risico voor bedrijven wel en stemde er 7 oktober mee in om als deadline 31 maart 2010 te hanteren, opdat bedrijven eerder duidelijkheid hebben over hun positie. En ze heeft besloten de veiling door de industrie iets lager te beginnen in 2013 -namelijk 15%-, maar toch bij 100% te eindigen in 2020. Want het Parlement wil wel van gratis emissierechten af en wil dat de EU bij de onderhandelingen hiermee een signaal aan ontwikkelingslanden geeft het klimaatprobleem in eigen huis serieus te nemen.

Er vonden op hoog niveau onderhandelingen plaats tussen het Frans EU-voorzitterschap, Polen en Tsjechië (dat in 2009 het EU-voorzitterschap overneemt) en Duitsland en Groot Brittannië. Maar het luidste protest kwam op de Europese Top van de Italiaanse premier Berlusconi. Hij dreigt met een veto, wat bij de Milieuraad niet eens kan, als er niet eerst geanalyseerd wordt wat de schade voor de industrie is als de EU voor 20% gaat en rechten van de industrie gaat veilen, Hij wijst daarbij op de economische crisis. Het klimaat- en energiepakket is opgezet toen premier Prodi nog aan de macht was. Maar met Berlusconi waait er ook op klimaatgebied een andere wind.

Al hield Commissievoorzitter Baroso de lidstaten voor dat streng klimaatbeleid geen luxe maar noodzaak is en zei de Franse milieuminister Borloo dat de huidige financiële crisis geen belemmering moet worden voor de klimaatplannen; op de Europese Top van 15 en 16 oktober hebben regeringsleiders afgesproken dat er de komende maanden onderhandeld wordt om aan de bezwaren van de Oost-Europese landen en het Europese bedrijfsleven tegemoet te komen.

Het is mogelijk dat de EU toch wat water in de wijn doet door het veilingpercentage in Oost-Europa te verlagen of later te beginnen en de industrie in het West Europa toch meer gratis rechten te geven. De Europese Commissie moet zomer 2009 een lijst presenteren van sectoren die worden vrijgesteld. Berlusconi cijferde voor dat de klimaatmaatregelen de Italiaanse industrie en energiesector tot aan 2020 EUR 27 mrd kost. De Europese Commissie kwam niet verder dan EUR 13 mln en heeft experts naar Italië gestuurd om de getallen te vergelijken.

Frankrijk wil voor de internationale klimaattop in december in het Poolse Poznan een akkoord bereiken over het klimaat- en energiepakket. Europese landen zouden daar geen al te beste indruk maken als de rest van de wereld weet dat ze het onderling niet eens zijn. Frankrijk heeft daarom al gezegd dat er voor sommige landen uitzonderingen kunnen gelden. Andere lidstaten vinden dat niet terecht omdat in hun landen consumenten ook al meer moeten betalen. Duitsland wil wel tegemoetkomingen aan de industrie naar wil niet het emissiehandels-systeem ondergraven met ingewikkelde uitzonderingen.

Het is duidelijk dat de problemen die de industrie ziet, reëel zijn. Daarom is het ook zo belangrijk in Kopenhagen in 2009 wel dat mondiale akkoord te bereiken. De financiële crisis maakt de toekomst echter ook zonder klimaat- en energiepakket al ongewis. Het is de vraag of er in december een akkoord ligt of een gatenkaas met veel uitzonderingen. Beter is het te wachten tot volgend jaar. Dan weten we meer waar de VS staan en of er een mondiaal akkoord is. Met de huidige voorbereidingen maakt de EU ook al duidelijk dat het haar serieus is, zodra er maar internationale afspraken zijn.