Commentaar

Wellicht bent u zonder het te weten en wellicht zelfs tegen uw wens in al volledig klimaatneutraal! Uw energieleverancier, de producent van uw keukenapparatuur, uw autoleasebedrijf, uw luchtvaartmaatschappij, uw stad, uw straat: allemaal kunnen ze certificaten aanschaffen waarmee CO2-emissies worden gecompenseerd. Proficiat. Hoe komt dat en wat moeten we daar van vinden?

De compensatie-markt
De klimaatneutraliteit -CO2-compensatie en klimaatneutraal ondernemen en het CO2-vrij autorijden- moet los gezien worden van de Europese CO2-markt. Daarvan kunnen bedrijven gebruik maken die verplicht hun CO2-emissies moeten verminderen. Bij de klimaatneutraliteit worden CO2-certificaten, ook wel CO2-credits, verstrekt aan degene die vrijwillig ergens een project financiert, waarmee CO2 wordt bespaard. Dat kan om het beschermen van bedreigd tropisch bos gaan, nieuw bos aanplanten, mest vergisten, duurzame waterstofbussen aanschaffen, een kolencentrale verbouwen, spaarlampen langs de snelweg indraaien etcetera. Als de CO2-emissie in dat project wordt vergeleken met de emissies voor de aanpassing, en er aantoonbaar minder emissies zijn, kan een CO2-certificaat door een accountant worden afgegeven, Daarop staat hoeveel CO2 er is bespaard. Dat certificaat kan worden gebruikt om iemands CO2-emissies, op vrijwillige basis, te compenseren.

De prijs
Die certificaten zijn redelijk goedkoop, rond de EUR 5 per ton CO2. En omdat een huishouden in Nederland slechts een paar tientallen ton CO2 veroorzaakt, bent u al gauw -voor minder dan EUR 100 per jaar- klimaatneutraal. De CO2-compensatie-markt is flink gegroeid: in 2005 was dat EUR 22 mln; in 2006 is zo'n EUR 66 mln op de vrijwillige markt rondgegaan voor zo'n 3 mln ton CO2-reducties. De vraag naar CO2-compensatie is divers en neemt nog steeds toe. Bijvoorbeeld van bedrijven, die verder dan hun verplichte CO2-reductie willen gaan, of bedrijven als banken of verzekeraars, die geen CO2-verplichting hebben. En personen die begaan zijn met het klimaatprobleem kiezen ervoor hun steentje bij te dragen en schaffen dergelijke certificaten aan. Vroeger kon men alleen groene stroom nemen; nu zijn er meer smaken en op elk terrein toegesneden credits: van CO2-neutrale luchtvaart tot vergaderen en klimaatneutraal ijs tot kamperen bij de boer.

Er zijn mensen die compensatie maar niks vinden, zoals duurzaamheids-professor Keijzers: hij ziet liever strengere CO2-eisen en dat men zelf emissies voorkomt. Maar ik vind het fantastisch dat het ernstige probleem van de dreigende klimaatschade bij veel mensen leeft. Dat geeft ook de Nederlandse regering een steuntje in de rug. Maar om er voor te zorgen dat de CO2-compensatie er echt toe doet en dat men volgend jaar weer certificaten koopt, moeten er een paar problemen worden aangepakt.

Scepsis over bos als compensatie
Er is twijfel of de vrijwillige markt wel werkt. Vaak vindt compensatie via bosaanplant plaats. Ontwikkelingsorganisatie Both Ends wijst er op dat er mondiaal te weinig ruimte is om alle CO2-emissie te compenseren. En het gebruik van extra landbouwgrond zou de voedselvoorziening in gevaar brengen. Bovendien kwam vorige maand in het nieuws dat een bos in Oeganda, waarvan de Klimaatneutraalgroep onder meer CO2-certificaten verkoopt, deels wordt gekapt door omwonenden. Dat risico, evenals de kans op ziekte en brand, is inherent aan bosbouw. Overigens kunnen project-ontwikkelaren het risico beperken door controle en buffers aan te houden. Maar je zult maar net een Oegandees boscertificaat hebben gekocht voor compensatie van je reis naar Ibiza.

Onterechte claims
Ik kom regelmatig claims in de krant of op televisie tegen dat product x of bedrijf y klimaatneutraal is; dat een postbedrijf met Klimaatneutrale vrachtauto's rijdt of dat de 50+beurs klimaatvriendelijk is. Het kan echter zijn dat een bedrijf voor een paar centen groene-stroomcertificaten heeft gekocht en helemaal geen CO2 heeft teruggebracht. Of dat de CO2-certificaten nog aangetoond en afgegeven moeten worden en bij de Triodosbank in het register ingeschreven moeten worden en dat daar nog maanden overheen kan gaan. Ik heb zelf een keer op Eindhoven Airport EUR 8 betaald om mijn vlucht naar Londen te compenseren. Maar dan gaat er geruime tijd overheen voor je weet wat je hebt gekocht. Ik vind dat als een burger betaalt voor compensatie men boter bij de vis moet doen en al voldoende compensatie gerealiseerd moet hebben. Een koper gaat dat niet later nog checken. De kwaliteit van de compensatie verschilt overigens onderling sterk. Soms zouden klimaatprojecten ook zonder de CO2-credit-opbrengst toch plaatsvinden - dat wo; zeggem niet additioneel. Het is dus zaak bij de compensatie goed te kijken wat er gebeurt, dat de verificatie goed gedaan is doet en of de certificaten op een transparante wijze worden geregistreerd. Een organisatie als 'Hier' en de Triodosbank let daar ook op.

CO2-compensatie-beurs
Om koper en verkoper makkelijk aan elkaar te koppelen werkt men aan beurzen voor compensatie-certificaten [ECX] en veiling van contracten voor compensatie-projecten [New Values]. Om de handel te vergemakkelijken en transparantie te vergroten zijn diverse organisaties van bedrijven en NGO's bezig standaarden te ontwikkelen. Men leent daarvoor methodieken en procedures van de verplichte Kyoto Protocol-procedures voor compensatie-projecten in ontwikkelingslanden [het CDM: Clean Development Mechanism]. Je zou kunnen zeggen dat de vrijwillige markt zo dichter bij de verplichte markt komt te liggen. Inderdaad zouden sommige compensatie-projecten het op de verplichte markt ook goed doen.

Verbondenheid belangrijker
Een dergelijk standaard lijkt makkelijk voor de handel, maar kan, als het te ver wordt doorgevoerd, ook het einde van de CO2-compensatiemarkt zijn, immers: De projecten worden snel te duur, door de afgestemde methodes, controles, inspraak, bureaucratie; datzelfde is met het CDM zelf aan de hand. Het is ook niet nodig: het gaat bij compensatie meer om de projecten zelf, dan om de grootte van de markt en de liquiditeit van de handel. Een certificaat wordt direct geconsumeerd en voor de compensatie zijn vaak per geval niet veel certificaten per bedrijf of per reiziger nodig. De bedrijven en burgers die CO2 willen compenseren hebben in het algemeen juist meer behoefte aan een directe band met en kennis over het project waar het geld naar toe gaat. Een bedrijf laat liever een dorp met zonnepanelen zien of een duurzaam tuinbouw-project dan liquide certificaten om zo maar te zeggen.

Verificatie en rapportage essentieel
Een aantal organisaties voor CO2-compensatie heeft afspraken gemaakt over de wijze van verificatie van CO2-projecten. Ik denk dat inderdaad het meest essentiële element van de vrijwillige markt is dat een onafhankelijke accountant verifieert of er in een project minder emissies zijn geweest dan voor de investeringen. Tevoren moet beschreven zijn wat er in een normale situatie aan CO2-uitstoot zou zijn geweest: de 'baseline' of 'benchmark'. In een monitoring-protocol moet beschreven worden waar in een project emissies zouden kunnen ontstaan, zodat de verificateur dat netjes na kan lopen. Tot slot is de rapportage belangrijk, zodat het publiek kan zien wat er is gebeurd en er kritische vragen over kan stellen. Bij de keuze voor en uitwerking van een project hebben de aanbieder en koper veel vrijheid. En zoals gezegd: boter bij de vis, als er compensatie voor actuele wordt gekocht. De aanbieders moeten daarvoor goedgekeurde certificaten gereed houden.