Commentaar

Met het besluit van de Europese Unie om zelf een 20%-reductie van CO2-emissies in 2020 na te streven èn tot 30% te gaan als daar een mondiaal akkoord over komt; wil de EU twee vliegen in een klap slaan. Ze wil een prijssignaal afgeven voor de CO2-markt èn ze wil een openingsbod voor de aankomende internationale klimaat-onderhandelingen doen. Wat zal het effect op de markt zijn?

Het lange-termijnsignaal
Met het besluit op de Europese voorjaarstop, de eerste zichtbare stap van Balkenende IV overigens, is het grote aftellen begonnen: wat betekent 20% voor Nederland? Wat zal het plafond voor bedrijven worden? Wat blijft er van de 30% over als daar vanaf de klimaatop eind dit jaar op Bali gedurende twee jaar door een paar honderd delegaties over wordt onderhandeld? Want een nieuw mondiaal akkoord komt er alleen met een nieuwe Amerikaanse president; en dat wordt 2009.

In de Kamer en de analyse van het Milieu- en Natuurplanbureau lijkt het steeds te gaan over 30% reductie in Nederland zelf. Maar het regeerakkoord zegt zelf al: 'het liefst in EU-verband'. Immers, Nederland doet nu ook slechts 50% van de huidige 6%-Kioto-doelstelling in het eigen land, terwijl de EU voor 8% gaat.

Ik ga er dan ook van uit dat Nederland in 2020 zelf onder de 20% zal willen blijven en het merendeel uit het buitenland zal willen halen; logisch, want als er een markt is, waarom zou je die niet benutten en de kosten voor de Nederlandse belastingbetalers beperkt houden. Daar is echt geen EUR 9 mrd uit de staatskas voor nodig. Voor alle duidelijkheid: 20% voor de EU is slechts 4% meer dan de huidige Kioto-doelstelling. Dus 30% is pas echt ambitieus, maar dat is de onderhandelingen afwachten.

Wat het prijssignaal betreft, belangrijker dan de nationale doelstellingen is wat uiteindelijk de schaarste op de CO2-markt wordt. Met de prognoses waar de Tweede Allocatieplannen op uit komen, een tekort van maximaal 200 Mton per jaar, verwachten UBS Warburg en Deutsche Bank dat de CO2-prijs tussen de EUR 20 en EUR 30 uit zal komen voor de periode 2008-2012. Point Carbon verwacht een gemiddelde CO2-prijs na 2008 van EUR 21; ze komt wat lager uit omdat ze er van uitgaat dat een deel van het tekort aan emissierechten in de tweede periode afgedekt kan worden met wellicht 'goedkoper' credits uit ontwikkelingslanden [CDM-projecten]. Maar er zijn natuurlijk meer factoren die invloed hebben op vraag en aanbod en dus de prijs na 2008.

Ik verwacht zelf dat een 20-euro-prijs een goed gemiddelde is. Gaat de prijs omlaag, dan zullen bedrijven extra rechten bijkopen voor de periode na 2012 ['banking']. Want de Commissie en de Richtlijn zelf zijn duidelijk: het emissiehandelssysteem gaat door na 2012 en men bereidt amendementen voor verbeteringen voor. De Commissie zal onder andere voorstellen om kolencentrales tot CO2-opslag te verplichten en de energiesector emissierechten toe te kennen per kWh. Dat betekent dat stroom van kolencentrales pas echt ongunstig wordt ten opzichte van duurzaam, gas en zelfs sommige CO2-opslag-projecten. Wat nog onbekend is, is het ambitieniveau van de reducties.

Als de prijs hoger dan EUR 20 wordt, komt er direct een groter deel aan reductie-projecten van binnen de EU op de markt. Want het potentieel aan de benutting van restwarmte, -energie- en -CO2 is voorlopig eindeloos. Zeker als de Commissie andere sectoren aan de markt wil koppelen, verplicht op vrijwillig: denk aan bebouwde omgeving, verkeer, en landbouw-projecten.

Huidige lage prijs is ook een signaal
De verwachtingen van UBS begin dit jaar kwamen wel erg snel uit: de CO2-prijs voor emissierechten voor 2007 is sinds begin dit jaar van EUR 5,50 gekrompen tot een-vijfde daarvan en zelfs daaronder. De laagterecords van de CO2-prijs volgen cynisch genoeg de weerrecords. Je zou kunnen zeggen dat de zachte winters, zeer waarschijnlijk veroorzaakt door het broeikaseffect, leiden tot een prijsval.

Het deed Gerhard Mulder van ABN Amro op 9 februari in Point Carbon's Carbon Market Europe verzuchten: 'How low can you go?' Hij vindt het een 'wake up call' voor regeringen strenger te alloceren. Als de emissierechten van alle 12.000 installaties eind april moeten worden ingeleverd om 2006 af te rekenen, is er een kans dat de prijs weer wat aantrekt. 2006 verschilde veel van 2005: extremer weer en een hoge economische groei. De onvoorspelbare factor in de huidige markt is: hoe krijg je het overschot op de markt?

Toch is de handel niet stil komen te liggen. Het dagelijks verhandelde aantal emissierechten voor 2007 was in januari en februari nog steeds 2 tot 3 mln ton. De waarde daarvan is EUR 3 mln, waar dat vorig jaar makkelijk EUR 30 mln bedroeg! Drie soorten partijen zorgden voor handel van deze goedkope rechten:

. Britse energiebedrijven, die nog een laatste tekort hadden.

. Bedrijven die, rekenend op een schaarste in de eerste periode, CO2-credits van zogenaamde CDM-projecten in ontwikkelingslanden hadden gekocht. Die waren in 2006 goedkoper dan emissierechten. Die 'hedgen' ze nu tegen emissierechten, en maken daarmee circa EUR 10 per ton goed. Bedrijven bewaren de gekochte CDM-rechten voor het nakomen van hun CO2-verplichting na 2008. Emissierechten, uitgegeven in 2007 verliezen na 2007 hun waarde; CDM-rechten behouden die.

. Nieuwe industriële spelers op de markt, die denken dat de emissierechten straks niets meer waard zijn en nu hun overschot nog verkopen. Maar aanbod leidt tot een lagere prijs.

Waar tot vorige maand het volume in handel in emissierechten voor 2007 groter was dan die van 2008 en verder, is dat nu omgedraaid en dat zal wellicht voorlopig zo blijven: de focus gaat meer en meer naar de tweede periode. Dat effect heeft de Europese top al gehad.