Commentaar

Na maanden van geheim Kameroverleg schreef minister Wijn op 17 oktober aan het consortium van grootverbruikers dat hij met 'flankerend beleid' op de proppen zal komen. Hij wil de stroomkosten voor de energieslurpers beheersbaar maken en de verschillen met Duitsland kleiner. Een onderdeel van Wijns plannen gaat over de rol van CO2-rechten op de langere termijn. Hij schrijft dat hij wil regelen dat op Europees niveau energiebedrijven minder emissierechten krijgen ten gunste van alle grootverbruikers.

Ik ben bang dat een dergelijke constructie het niet haalt. Het maakt het emissiehandelssysteem te wankel en houdt de oneerlijke stroommarkt juist in stand. Ik heb meer hoop op Wijns andere voorstel, namelijk om de interconnectie-capaciteit met Duitsland te vergroten. Dan is er meer goedkopere stroom beschikbaar, zijn er in Nederland minder CO2-emissies en dus emissierechten nodig. En aan Duitse kant zitten de CO2-kosten al in de stroomprijs. Twee vliegen in een klap. Beter delen in het voordeel van de Duitsers, dan hetzelfde nadeel te hebben.

Maar nu terug naar Wijns idee over een andere verdeling van emissierechten op lange termijn. Na protesten van bedrijven, werknemers en politiek eerder dit jaar heeft Wijns voorganger Brinkhorst de Commissie-Van Duyne ingesteld om een oplossing te zoeken voor het consortium van de energie-intensieve bedrijven, die door tekortschietende marktwerking en transportcapaciteit een relatief hoge stroomprijs betaalt.

Het gaat hier dus niet om concurrentie van lage-loonlanden, maar om concurrentie op de geïntegreerde Europese markt. Dan is het oppassen en is het middel mogelijk erger dan de kwaal. Er is sowieso al discussie over de mate waarin de stroomprijs verschilt. Capgemini zegt dat het meevalt; de industrie zegt dat er fiscale douceurtjes in Duitsland over het hoofd worden gezien. Knap lastig verhaal dus.

De vraag is a) waar het 'geheim overleg' voor nodig was, b) wàt Wijn nu eigenlijk voorstelt en c) óf hij dat wel mag voorstellen. Het enige dat echt geheim is, ook voor de Kamer zelf, zijn de onderhandelingen tussen het consortium van grootverbruikers met de stroombedrijven over de stroomprijs van een nieuw te bouwen centrale. Omdat dat waarschijnlijk kolen wordt, wilde Wijn in het geheim afspreken dat de 15% korting, die alle stroombedrijven krijgen opgelegd vanwege 'windfall profits', toevalt aan de energieslurpers. En daar wilde hij dus in het geheim over overleggen.

Maar dat staat eigenlijk al in het Allocatieplan voor na 2008. Alleen geldt dat niet alleen voor het consortium, maar voor de industrie in het algemeen. Dat maakt het nog enigszins acceptabel. De reden voor de 'windfall profit'-korting is dat de stroomproducenten de gratis verkregen CO2-rechten als 'opportunity cost' aan klanten doorberekenen, waardoor de stroomprijs hoger werd. In het Allocatieplan staat dat eenderde van de korting -zo'n 2 Mton met een waarde van EUR 60 mln- naar de industrie gaat, op basis van de stroommeter. De opbrengst van de resterende tweederde gaat naar de huishoudens.

Goed beschouwd betekent het dat de stroom juist eerst duurder wordt door de korting en daarna goedkoper moet worden. Overigens was de Kamer er al mee akkoord gegaan dat nieuwe centrales geen korting krijgen. Wijn schrijft nu dat hij wil dat de energieslurpers niet meer voor CO2-rechten hoeven te betalen. Hij verwijst daarbij naar het voordeel van Duitse elektriciteitsproducenten, die in de eerste 14 jaar gegarandeerd de benodigde emissierechten zullen krijgen.

Maar de regels voor na 2012 moeten nog door de Europese Commissie worden vastgesteld. Bovendien staat het helemaal niet vast dat Duitse stroombedrijven zolang niets hoeven te betalen. In Nederland gaat de discussie trouwens over grootverbruikers; in Duitsland over energiecentrales. En de Duitse bedrijven krijgen maar een deel van de rechten; voor de rest zijn CO2-maatregelen nodig of is bijkopen op de markt noodzakelijk. De Nederlandse grootverbruikers hoeven ook zelf niets voor emissierechten te betalen. Bedrijven die aan het benchmarking convenant energie-efficiency voldoen, krijgen de rechten die ze nodig hebben grotendeel gratis toegekend en krijgen extra rechten als ze dicht bij de wereldtop staan.

Het blijft vreemd dat het CO2-emissiehandelssysteem wordt gebruikt als lapmiddel voor een kennelijk falende stroommarkt. Het is ook nog maar de vraag of de Europese Commissie een dergelijke creatieve oplossing accepteert. De toekenning van emissierechten moet op basis van emissieverwachtingen en technische mogelijkheden plaatsvinden. Daarbij mag je niet binnen en tussen sectoren discrimineren.

Wellicht dat Wijn zich dat allemaal al realiseert. Hij schrijft dat hij gaat proberen de Richtlijn Emissiehandel zó te veranderen dat de energiebedrijven minder rechten krijgen en alle grootverbruikers meer. Hij wil uiteindelijk dat het consortium een equivalent van 80% van de benodigde rechten voor een nieuw te bouwen kolencentrale krijgt voor 10 jaar. Dan hebben we het toch al gauw over EUR 1 mrd.

Van consortium-lid Aldel is al vernomen dat men ontevreden is: er zijn door Wijn niet echt concrete toezeggingen gedaan. Over de lange termijn kan Wijn ook nog niets bepalen. En het Allocatieplan bevat al een terugsluis van rechten van energiesector naar industrie. Dit kun je dus met recht een sigaar uit eigen doos noemen, als de Europese Commissie het al goedkeurt. We kunnen ondertussen zoals gezegd beter ons voordeel doen met de Duitse energiesituatie en daar meer stroom vandaan halen, waar de CO2-kosten al in zijn verwerkt.